Müasir evlərdəki həssas məişət texnikasının təhlükəsiz işləməsi üçün gərginlik stabilizatoru günümüzdə ən vacib cihazlardan birinə çevrilmişdir. Elektrik şəbəkəsində baş verən daimi dalğalanmalar, ani sıçrayışlar və aşağı və ya yuxarı gərginliklər bahalı avadanlıqların ömrünü qısaldır və ya onları dərhal sıradan çıxarır. Xüsusilə payız-qış mövsümündə elektrik yükünün artması ilə şəbəkələrdəki problemlər daha qabarıq hiss olunur. Bu mövzu ilə bağlı «kVA və kW arasındakı fərq: düstur və çevirmə» və «Avtomat açar nədir və diferensial avtomatdan fərqi» məqalələrimizə də nəzər sala bilərsiniz.
Azərbaycanda bir çox yaşayış məntəqələrində, xüsusilə yeni tikililərdə və fərdi evlərdə elektrik xətlərinin normadan kənar işləməsi adi hala çevrilib. Soyuducular, kondisionerlər, televizorlar və isitmə sistemləri bu qeyri-sabitlikdən ilk zərər çəkənlərdir. Buna görə də evinizdəki həm fərdi cihazları, həm də bütün evi qorumaq üçün uyğun qoruyucu cihazın seçilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.
Qısa cavab
- Gərginlik stabilizatoru şəbəkədəki qeyri-sabit cərəyanı tənzimləyərək 220V və ya 380V standart səviyyəyə gətirir.
- Seçim zamanı bütün cihazların ümumi gücü hesablanmalı və ehtiyat üçün 20-30% əlavə olunmalıdır.
- Cihazlar releli, servo ötürücülü və elektron (tiristor/inverter) olaraq əsas növlərə bölünür.
- Kombi və soyuducu kimi həssas texnika üçün fərdi stabilizatorlar, bütün ev üçün isə mərkəzi tipli cihazlar istifadə olunur.
Mündəricat
Nə üçün elektrik şəbəkəsində gərginlik dalğalanmaları baş verir?
Elektrik şəbəkəsindəki gərginliyin normadan (220 Volt birfazalı və ya 380 Volt üçfazalı sistemlər üçün) aşağı və ya yuxarı düşməsinin bir çox səbəbi var. Ən əsas səbəblərdən biri köhnəlmiş transformatorlar və elektrik verilişi xətləridir. Paylayıcı şəbəkələr artan tələbatı qarşılaya bilmədikdə, xəttin sonlarında yerləşən abonentlər zəif gərginliklə qarşılaşırlar. Eyni zamanda, eyni vaxtda işə düşən güclü sənaye və ya məişət cihazları şəbəkədə ani gərginlik düşmələrinə səbəb olur.
Təbiət hadisələri də mühüm rol oynayır. Güclü küləklər, qarla örtülmüş xətlər və ildırım vurması nəticəsində şəbəkədə yüksək gərginlik sıçrayışları yaranır. Belə anlarda evə gələn cərəyan 260 Volt və ya daha yuxarı qalxa bilər ki, bu da bir çox elektron kartın yanmasına gətirib çıxarır. Aşağı gərginlik isə xüsusilə mühərriklə işləyən cihazlar üçün təhlükəlidir. Soyuducu və ya kondisioner kompressorları zəif gərginlik altında işləyərkən həddindən artıq qızır və sarğıları yanır.
Gərginlik stabilizatoru növləri və fərqləri
Bazarda müxtəlif iş prinsipinə malik qoruyucu cihazlar mövcuddur. Onların hər birinin öz üstünlükləri, çatışmazlıkları və qiymət siyasəti var. Qiymətə təsir edən əsas amillər cihazın gücü, tənzimləmə dəqiqliyi və texnologiyasıdır.
Releli cihazlar mexaniki açarlardan istifadə edir. Onlar sərfəlidir və sərt şəraitə dözümlüdür, lakin işləyərkən klik səsi çıxarır və tənzimləmə addımları təxminən 5 ilə 10 faiz arası dəyişir. Servo ötürücülü (elektromexaniki) modellər isə fırçanın transformator sarğısı üzərində hərəkəti ilə işləyir. Onlar gərginliyi hamar tənzimləyir, lakin mexaniki hissələrin aşınması səbəbindən vaxtaşırı texniki baxış tələb edir.
Elektron və ya tiristor/inverter əsaslı cihazlar isə ən müasir və səssiz variantlardır. Onların hərəkətli hissəsi yoxdur, reaksiya sürəti millisaniyələrlə ölçülür və tənzimləmə dəqiqliyi çox yüksəkdir (1-3 faizə qədər). Lakin bu texnologiya digərlərinə nisbətən daha bahalıdır.
| Stabilizator növü | Dəqiqlik | Sürət | Əsas üstünlüyü |
|---|---|---|---|
| Releli | ±5-10% | Orta | Əlçatan qiymət və dözümlülük |
| Servo ötürücülü | ±1-3% | Aşağı | Hamar tənzimləmə |
| Elektron / Tiristor | ±1-3% | Çox yüksək | Səssiz işləmə və uzun ömür |
Bütün ev üçün yoxsa fərdi cihaz üçün?
Ev sahibi qarşısında duran əsas suallardan biri mərkəzi (bütün ev üçün) yoxsa fərdi (ayrı-ayrı cihazlar üçün) qoruyucu seçməkdir. Bütün ev üçün nəzərdə tutulan güclü 15 kW, 15 kVA və ya 20000W gücündə olan qurğular mənzilə və ya evə daxil olan əsas elektrik xəttinə quraşdırılır. Bu, evdəki bütün işıqlandırma, məişət texnikası və həssas elektronikanı eyni anda qoruyur.
Üstünlüklər
- Bütün evdəki cihazlar vahid mərkəzdən qorunur.
- Ayrı-ayrı cihazlar üçün balaca stabilizatorlar almağa ehtiyac qalmır.
- Mənzildə və ya evdə estetik görünüşü pozmur.
Çatışmazlıqlar
- Ümumi sistemin quraşdırılması daha bahalı başa gəlir.
- Əsas xətt sıradan çıxsa, bütün ev işıqsız qala bilər.
- Böyük yer tələb edir və çəkisi ağırdır.
Fərdi qoruyucular isə adətən xüsusi həssaslığı ilə seçilən cihazlara qoşulur. Məsələn, qaz qızdırıcısının elektron lövhəsini qorumaq üçün kombi üçün stabilizator xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kombilər elektrik kəsilmələrinə və gərginlik sıçrayışlarına qarşı çox həssasdır. Eyni şəkildə, mürəkkəb inverter kompressorlu soyuducular və bahalı televizorlar üçün də kiçik tutumlu fərdi qoruyuculardan istifadə edilir.
Məsləhət
Əgər büdcəniz məhduddursa və bütün evi qorumaq çətindirsə, ilk növbədə evdəki ən bahalı və həssas texnika üçün, xüsusilə kombi və soyuducu üçün fərdi qoruyucu cihazlar alın.
Stabilizatorun gücünü necə hesablamalı?
Düzgün güc seçimi cihazın uzunmüddətli işləməsi üçün şərtdir. Gücü hesablayarkən evdəki bütün işlək vəziyyətdə ola biləcək cihazların gücünü (Vatt, W) toplamaq lazımdır. Lakin unutmayın ki, elektrik texnikasında aktiv güc ilə görünən güc fərqlidir. Cihazlar adətən Volt-Amper (VA) və ya Kilovolt-Amper (kVA) ilə ölçülür. Vatt dəyərini VA-ya çevirmək üçün gücü güc əmsalına (adətən 0.7 – 0.8) bölmək tələb olunur.
Digər vacib məqam isə işə düşmə cərəyanlarıdır. Elektrik mühərriki olan cihazlar (kondisioner, soyuducu, su nasosu) işə düşən ilk saniyədə normal iş rejimindən 3 dəfəyə qədər çox cərəyan çəkirlər. Buna görə də hesablanmış ümumi gücün üzərinə mütləq 20-30 faiz ehtiyat payı əlavə edilməlidir. Məsələn, evinizdəki cihazların cəmi gücü 10 kW təşkil edirsə, minimum 13-15 kW gücündə cihaz seçmək məsləhətdir.
Gərginlik şəbəkədə çox aşağı düşdükdə (məsələn, 140V-ə qədər), stabilizatorun öz çıxış gücü də azalır. Şəbəkə zəiflədikcə cihazın gücü bəzən yarıbayarı düşə bilər. Bunu əvvəlcədən nəzərə almaq və gərginliyin həddindən artıq aşağı düşdüyü bölgələrdə daha böyük güc ehtiyatı saxlamaq lazımdır.
- Ümumi yükü hesablayın. Evdə eyni vaxtda işləyə biləcək bütün cihazların Vatt dəyərlərini toplayın.
- İşə düşmə cərəyanlarını nəzərə alın. Mühərrikli cihazlar üçün əlavə əmsal tətbiq edin.
- Ehtiyat payı əlavə edin. Alınan rəqəmin üzərinə 20-30% artıq güc əlavə edin.
- Şəbəkə diapazonunu yoxlayın. Evinizdəki minimum gərginliyin cihazın işləmə aralığına uyğun olduğundan əmin olun.
Almadan əvvəl nələri yoxlamalı
Mağazaya və ya sifarişə başlamazdan əvvəl şəbəkənizin xüsusiyyətlərini dəqiq bilməlisiniz. Evinizə gələn xəttin birfazalı (220V) yoxsa üçfazalı (380V) olduğunu müəyyən edin. Əgər evinizdə üçfazalı güclü mühərrikli avadanlıq yoxdursa, birfazalı sistem kifayət edəcəkdir.
- Evdəki elektrik xəttinin gərginlik diapazonunu (ən aşağı və ən yuxarı hədləri) bir neçə gün ərzində ölçün.
- Cihazın quraşdırılacağı yerin quru, havalandırılan və uşaqların əli çatmayan yerdə olmasını planlaşdırın.
- Qoruyucu funksiyaların (qısa qapanma, həddindən artıq istiləşmə, yüksək və aşağı gərginlikdən qoruma) mövcudluğunu yoxlayın.
- Cihazın səs səviyyəsini nəzərə alın, xüsusilə yaşayış otaqlarında quraşdırılacaqsa səssiz modellərə üstünlük verin.
- Keyfiyyətli quraşdırma və təhlükəsizlik üçün mütləq ixtisaslı mütəxəssisə müraciət edin.
Diqqət
Elektrik şəbəkəsi ilə işləyərkən təhlükəsizlik qaydalarına riayət edin. Əsas lövhəyə müdaxilə və stabilizatorun quraşdırılması işlərini yalnız peşəkar elektrik ustasına həvalə edin.
Tez-tez verilən suallar
Stabilizator nədir və necə işləyir?
Stabilizator elektrik şəbəkəsindəki qeyri-sabit gərginliyi tənzimləyərək cihazlara sabit və təhlükəsiz enerji ötürən elektron qurğudur.
Stabilizator qiyməti nəyə əsasən dəyişir?
Qiymət cihazın gücünə (kW/kVA), işləmə texnologiyasına (releli, servo, tiristor), tənzimləmə dəqiqliyinə və əlavə mühafizə funksiyalarına görə dəyişir.
15 kW gücündə stabilizator hansı cihazları işlədə bilər?
15 kW gücündə olan cihaz orta ölçülü bir evin bütün əsas məişət texnikasını, o cümlədən kondisioner, soyuducu, kombi və işıqlandırma sistemini eyni anda qoruya bilər.
Kombi üçün hansı stabilizator daha uyğundur?
Kombinin elektron lövhəsini qorumaq üçün adətən 500VA ilə 2000VA arasında dəyişən, dəqiq tənzimləmə xüsusiyyətinə malik kiçik tutumlu fərdi qoruyucular seçilir.
Nəticə
Gərginlik stabilizatoru evinizdəki elektrik cihazlarının ömrünü uzadan və gözlənilməz zərərlərin qarşısını alan etibarlı qoruyucudur. Düzgün güc hesabatı apararaq və ehtiyaclarınıza uyğun növü seçərək elektrik şəbəkəsindəki dalğalanmaların yaratdığı narahatlıqlardan tamamilə qurtula bilərsiniz.